Boumans Blog

We gaan langs het randje van de afgrond

Eén Vandaag kwam eerst bij mij langs voor wat pessimistische quotes, en deed er als slagroom op het toetje ook nog een flinke toef zwartgalligheid van Ewald Engelen overheen. Top tv!

We wachten. We wachten. We wachten. Op een besluit over het noodfonds

 "We wachten. We wachten. We wachten." Beter dan SpongeBob in die buitengewoon intelligente aflevering Wachten, kan ik het niet zeggen.

Spongebob-Wachten from Spongebob Net on Vimeo.

SpongeBob wacht op een speeltje dat hij met een waardebon in een pak Cornflakes heeft verdiend. Hij wacht een eeuwigheid.  "We wachten. We wachten. We wachten."

De wereld wacht op ratificering van de besluiten van 29 juli 2011. "We wachten. We wachten. We wachten".

We wachten al ruim twee maanden op de parlementen van Duitsland, Oostenrijk en Nederland.

Eerst wachtten we tot ze terug waren van reces. Daarna wachtten tot ze zich het strandzand uit de broek hadden geklopt, elkaar op het gemak de vakantiefoto's hadden getoond en heel rustig weer aan het werk gingen.

Toen wachtten we weer. Waarop eigenlijk? Niemand die het weet. Maar pas vandaag (28/9) stemde het Finse parlement over de uitbreiding van het takenpakket van het EFSF, het Europese noodfonds, waar op 21 juli toe werd besloten. De Finnen stemden vóór (met 103 stemmen voor, 66 tegen).

Nu is het wachten op morgen (29/7), als het Duitse parlement stemt. Die stemming zou eerst vorige week zijn, maar werd uitgesteld vanwege het bezoek van de paus. Daar hadden de parlementariërs het even te druk mee.

Weer een dag later, (vrijdag 30/9) volgt de stemming in Oostenrijk.

De Nederlandse Tweede Kamer doet het nog wat rustiger aan. Pas tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen van volgende week (op 4,5 en 6 oktober) wordt er over het reddingsplan van 21 juli gestemd. Dat is een vertraging van minimaal 66 dagen.

De financiële markten tikken per seconde, per milliseconde. Europa kruipt vooruit met een enkel kleuterstapje per kwartaal.

Hoe dit afloopt? Terug naar SpongeBob. Na 4 minuten en 50 seconde zie je een profetische scène.

Nederland zucht onder de dictatuur van de minderheid

Het pensioenakkoord mislukt, omdat 145.000 FNV-leden er tegen hebben gestemd. Wat je ook inhoudelijk van het akkoord vindt, het is idioot dat zo'n piepkleine minderheid het blijkbaar voor het zeggen heeft.

Hoe idioot precies? Hieronder mijn poging om de wanverhouding in de Nederlandse polder aanschouwelijk te maken (klik voor groot).

 
 

De 145.000 tegenstemmende FNV-ers vormen nog geen 0,9% van de bevolking en nog geen 2% van het werknemersbestand. Waarom laat de politiek zich door zo'n klein groepje gijzelen?

Geheim Europees ministerie van financiën staat in Frankfurt

Stel je voor dat er in Brussel wél een Europese minister van financiën was, met echte bevoegdheden en een echt ministerie. Hoe zou daar dan nu de sfeer zijn? Die minister was zeker niet op vakantie gegaan. Zijn belangrijkste ambtenaren waren minstens 18 uur per dag op hun post. Ook in het weekend.

Er zou een continue crisissfeer heersen, het ministerie was in oorlogstand en iedereen was in touw om de schuldencrisis te bevechten en de euro te redden. Het zou er minstens zo hectisch aan toe gaan al bij de nationale ministeries van financiën tijdens de bankencrisis van 2008.

Het grootste deel van de ambtenaren zou bezig zijn met het bevechten van de acute crisis. Maar er zou ook een klein, select groepje zijn die na dacht over verbetering van de architectuur van de Europese instellingen, regelgeving en financiële markten, om toekomstige crises te voorkomen.  

Maar er staat geen ministerie in Brussel. De oorlog wordt gevoerd door toevallige een ad hoc bijeengeroepen clubjes van topambtenaren, ministers en regeringsleiders. Af en toe treffen zij elkaar tijdens een overleg en schrijven dan weer een paar regels van het crisisplan voor de euro. Aan een echte oplossing, laat staan een structurele verbetering van Europese instellingen, komen ze niet toe.

In de zomer gaan ze (bijna) allemaal lekker op vakantie. Ze zijn allemaal verantwoordelijk, dus niemand voelt zich eindverantwoordelijk. Het crisisberaad ligt stil. Het fictieve Brusselse ministerie van financiën heeft - midden in de crisis - de deur voor een week of zes gesloten.

Het is een bizar zomervacuüm, dat maar weer eens bewijst dat een monetaire unie niet kan zonder een politieke unie.

Er is slechts één Europese instelling met echte macht, en die staat niet in Brussel, maar in Frankfurt. Bij de Europese Centrale Bank is men nog wel op de post. En bij gebrek aan een echt ministerie, gedraagt de ECB zich al meer als een soort geheim Europees ministerie van financiën.

Door het opkopen van obligaties van PIIGS-landen, is de centrale bank zich de schatkistbewaarder van het eurogebied geworden. De ECB bepaalt wie nog tegen een normaal rentetarief kan lenen, en wie niet. Net zoals een denkbeeldige federale Europese overheid invloed zou hebben hoeveel de euro-deelstaten kunnen lenen.

De ECB gaat zelfs nog een stap verder. Voordat toestemde obligaties van Italië op te kopen, moest dat land eerst zijn bezuinigingsplannen versnellen.

De ECB gaf dus een inhoudelijke en dwingende aanwijzing aan de Italianen over hun begrotingsbeleid. Italië staat in feite onder curatele van de ECB. Net zoals Nederlandse Artikel 12-gemeenten, onder curatele staan van het Rijk.

Europa heeft dus wel degelijk een ministerie van financiën, alleen staat het niet in Brussel, is de 'minister' niet gekozen en hoeft hij aan niemand verantwoording af te leggen. Jean-Claude Trichet is minister tegen wil en dank; zodat de echte Europese ministers lekker op vakantie kunnen.

Moet kabinet giften aan Giro 555 verdubbelen?

Bij Joop.nl zijn ze boos op Ben Knapen. De staatssecretaris van Ontwikkelingssamenwerking is niet van plan om het geld dat Giro 555 ophaalt tijdens de hulpactie voor Afrika, te verdubbelen.  Zijn voorganger Bert Koender (PvdA) deed dat wel, bijvoorbeeld bij de grote actie voor Haïti in 2010. Vele ministers of staatssecretarissen voor hem ook.

Ik heb dat verdubbelen van de giften van particuliere Nederlanders altijd nogal merkwaardig gevonden. Het was niet Koenders eigen geld, waarmee hij zo’n gul gebaar maakte, maar belastinggeld van dezelfde Nederlanders die wel of niet aan het noodfonds hadden gegeven.

Misschien dat Koenders dacht op deze manier twijfelaars over de streep te trekken. Of mogelijk zag hij het als een handige manier om niet-gevers toch te laten bijdragen.   

Vorig jaar schreef ik er ook al over. Ik noemde toen een onderzoek dat suggereert dat verdubbelen niet goed werkt. Een hogere belastingaftrek geven voor giften is een betere methode:

"Gaan mensen in het algemeen meer geven als de overheid hun gift verhoogt? Een tweetal Britse economen hebben het onderzocht. De resultaten van hun studie kwamen deze week naar buiten. (Hier de officiële link, achter een login, en hier een vrij toegankelijke eerdere versie van het paper)

De onderzoekers Kimberley Scharf en Sarah Smith maakten gebruik van de bijzondere manier waarop de Britse overheid met schenkingen aan goede doelen omgaat. In Groot-Brittannië geeft de overheid zowel subsidie (vergelijkbaar met de verdubbeling van Koenders, maar dan met een lager percentage), als belastingaftrek voor giften.

In principe zouden subsidie en belastingaftrek op dezelfde manier moeten doorwerken in het geefgedrag van de Britten, schrijven de onderzoekers. Bij het bepalen van het bedrag dat je wilt schenken, zou het niet uit moeten maken of de overheid via een subsidie geld bijlegt, of dat de burger via de belastingaangifte geld terug kan krijgen.

Maar in de praktijk blijkt er een groot verschil te zijn. Belastingaftrek voelt de gever zelf in zijn of haar portemonnee, terwijl de subsidie een abstracte belofte van de overheid blijft.

Uit een enquête die de economen onder Britse donoren hielden, blijkt dat dit effect een grote rol speelt. Verhogen van de belastingaftrek voor giften zorgt voor veel meer goedgevigheid dan verhoging van de subsidie op iedere gegeven pond."

Waarom lagere overdrachtsbelasting de huizenmarkt niet gaat redden

Het kabinet verlaagt de overdrachtsbelasting van 6 naar 2 procent. Het gaat om een tijdelijke maatregel. Dat laatste is niet helemaal geloofwaardig. Welke politicus durft de maatregel straks weer terug te draaien? Waarschijnlijker is dat de ambtenaren van het ministerie van Financiën zo snel geen structurele dekking voor de 1,2 miljard euro kostende maatregel konden vinden.

Handig is het wel, om onzekerheid over de duur van de verlaging te laten bestaan. Dan komen de potentiële kopers eerder in beweging. Wachten met kopen kan geld kosten.

Maar laten we het kabinet eens op haar woord geloven, en er van uitgaan dat de overdrachtbelasting over een jaar weer naar 6 procent gaat. Komt dan de huizenmarkt weer tot leven? Ik betwijfel het. Aankopen worden naar voren gehaald, maar zodra de koopprikkel verdwijnt, zijn we weer terug bij af.

Zo ging dat in elk geval wel in de Verenigde Staten. Daar probeerde president Obama de huizenmarkt ook op te starten met een tijdelijke stimulans.

Het ging om een koopsubsidie van 8000 dollar voor starters op de woningmarkt. Een starter was iedereen die de afgelopen drie jaar geen huis in bezit had gehad. In februari 2009 ging de subsidie van start (met terugwerkende kracht tot januari).

 De regeling zou eind november weer aflopen. Het was dus nu of nooit voor de huizenkopers. Het aantal verkochte huizen schoot de maanden erop dan ook snel omhoog. Maar in december ging het even snel weer omlaag. (Zie grafiek)

 

 Intussen had Washington in november, op het laatste moment, besloten de maatregel te verlengen, tot en met april 2010 en er nu niet alleen starters maar ook anderen van te laten profiteren. Maar het duurt even voordat belangstelling in een huis leidt tot de feitelijke aankoop, dus van deze verlenging zag je in de verkoopcijfers van december 2009 en de eerste twee maanden van 2010 nog weinig terug. Daarna ging het weer hard omhoog.

Na het finale einde van de koopsubsidie in april, was er bijna niemand meer die nog een huis wilde kopen. De markt stortte in naar een nieuw dieptepunt, ver onder verkoopniveaus van voor de koopsubsidie.

Daarna volgde weer wat herstel. De uitkomst van dit beleidsexperiment is dat de huisverkoop nu net zo laag is als voor het begin ervan. Er zijn tussendoor misschien wat meer huizen verkocht (al is dat ook makkelijk te bewijzen), maar er is geen blijven effect.

De Amerikaanse huizenmarkt is niet opgestart. Alleen even een stukje verderop geduwd.Waarom zou dat in Nederland anders zijn?

Help, ze securitiseren de katjes!

Leuke aflevering van Goudzoekers (VPRO), afgelopen maandag. Veel geklieder met limonade in m'n woonkamer en Ewald blues-brothers-meet-deep-throat Engelen. Maar hoogtepunt is op12 minuten en 25 seconde. Opletten, het duurt maar even.

 

Kan de klant kiezen?



Onderstaande column schreef ik vier jaar geleden voor (het inmiddels opgeheven - niet mijn schuld) FEM Business. Ik wilde er een linkje naar doorsturen naar Joost Sneller, raadslid in Den Haag, n.a.v. (het verzet tegen) de aanbesteding van het stadsvervoer. Maar ik kon geen linkje vinden. Daarom herplaatsing hier.

 

Van alle gratis diensten die Google biedt, zijn de ‘alerts’ misschien wel de mooiste. Je typt een zoekterm en je emailadres, en Google stuurt iedere dag een mailtje met de laatste nieuwsberichten over het gewenste onderwerp. Op de hoogte blijven was nog nooit zo eenvoudig. Bijkomend voordeel is dat je alleen maar je teen in deze constante stroom aan nieuwsberichten hoeft de te steken, om de temperatuur van het maatschappelijk debat vast te stellen.

Begin dit jaar voegde ik de zoekterm ‘marktwerking’ aan mijn alert-lijstje toe. Drie maanden later is mijn teen bijna afgevroren – zo ijzig waren de nieuwsberichten. Van de 46 nieuwsberichten die ik ontving, waren er slechts 10 enigszins positief over marktwerking. (Eén daarvan had ik zelf geschreven, dus die telt eigenlijk niet mee). Maar liefst 29 berichten waren negatief - vaak zeer negatief. Zeven waren neutraal.

In de meeste gevallen ging het om aanklachten tegen marktwerking in de zorg en het openbaar vervoer. “Bijna 78 procent van de Nederlanders wil minder marktwerking in de zorg”, bleek uit een enquête. “Zestig procent van de verpleegkundigen in de thuiszorg vindt dat hun werk door marktwerking in de knel komt”, meldde een ander onderzoek “Roep marktwerking in de zorg een halt toe!”, eiste Eelco Damen, ‘zorgmanager van het jaar’, in Trouw. Het Reformatorisch Dagblad schreef: “De belangen van reizigers zijn niet gediend met marktwerking binnen het openbaar vervoer”. En de FNV stuurde een persbericht rond met de alarmerende mededeling: “Marktwerking en concurrentie zijn funest voor de veiligheid op het Nederlandse spoor”.

Het is duidelijk: marktwerking is de nieuwe duivel. Wat er ook mis gaat in Nederland: de markt heeft het gedaan. Een bizarre situatie. Want vrijwel alle klachten komen juist door gebrek aan marktwerking.

De meest basale eis die je aan marktwerking mag stellen, is dat er een markt is die werkt. Dat betekent: de klant kan besluiten naar een andere aanbieder over te stappen als hem iets niet bevalt. De lakmoesproef van iedere markt-werkingsoperatie is daarom: kan de klant kiezen? Zo nee, dan is er geen marktwerking.

Voor zowel openbaar vervoer als de zorg geldt: de klant kan niet kiezen. De NS heeft een monopolie op het spoor, de busbedrijven zijn de enige aanbieders in de regio, de thuiszorgorganisatie wordt aangewezen door de gemeente en ziekenhuizen onderhandelen in de eerste plaats met de verzekeraars. De klant staat er bij en kijkt er naar. Geen marktwerking, dus.

Bureaucratisering zou een betere benaming zijn. Want als de klant niet mag kiezen is er altijd ergens een bureaucraat die dat voor hem doet. Om die te vinden hoef je alleen maar het papierspoor te volgen. Dat leidt meestal naar een enorm kantoorgebouw. Daar zit de bureaucraat. Hij speelt voor marktmeester. Via aanvraagformulieren, indicatiesystemen urencalculaties en andere bureaucratische rompslomp, probeert hij de markt na te bootsten.

Een dergelijk bureaucraat is de provinciale bestuurder die een busbedrijf uitkiest. Hij schrijft een tender uit, waarin hij tot achter de komma vertelt welke dienst ‘de klant wil’. Het is de wethouder die een thuiszorginstelling uitkiest en rapportages wil over wat iedere verpleegster elk kwartier uitvoert. Het is de zorgverzekeraar die met elke huisarts een apart contract afsluit en ze zo met kilo’s papierwerk opzadelt. Die bureaucraat is de werkelijke oorzaak van alle ellende. Snij hem uit het systeem, laat de klant zelf kiezen, en de markt zal echt gaan werken.

 

 Ik heb de zoekterm ‘bureaucratisering’ aan mijn Google-lijstje toegevoegd. Resultaat tot nu toe: nul berichten. We wachten af.

 

 

Pensioenakkoord pakt jongeren, hier het harde bewijs

Wie dit niet leest is gek: het net verschenen Working Paper van prof. Theo Kocken over het pensioenakkoord.  

Volgens dat akkoord mogen pensioenfondsen straks in plaats van de rekenrente, het (hogere) beleggingsrendement gebruiken om toekomstige verplichtingen te verdisconteren.

Dat klinkt als oersaai, technisch geneuzel, maar kan over twintig jaar het verschil uitmaken tussen wel of geen pensioen. Ik schreef er in het FD dit over. Links naar soortgelijke commentaren (ja, de economen zijn het deze keer eens) staan hier.

Kocken geeft zitten rekenen en levert de harde cijfers bij mijn (ons) gevoel dat er iets behoorlijk mis is met het pensioenakkoord.  Er blijkt inderdaad grote kans op grote verliezen voor jongere werknemers. Kocken concludeert op basis van zijn berekeningen dat het pensioenakkoord zorgt voor:

1. Matige tot extreem grote overdracht van waarde van jong naar oud te generen, met name bij rijpere pensioenfondsen;

2. Onder alle scenario’s jongeren te benadelen, maar relatief het meeste onder zeer slechte economische scenario’s.

 En er zitten nog twee grote nadelen aan de berekeningswijze van het pensioenakkoord:

 1. Onderdekking of andere ongewenste slechte resultaten kunnen worden weggepoetst door de asset allocatie risicovoller te maken en daarmee het verwachte rendement in de disconteringsvoet te vergroten. Dit betekent per direct een hogere dekkingsgraad en, als de dekkingsgraad een maat is voor gezondheid, betekent meer risico nemen dus per direct een verbeterde gezondheid.

Het voorstel is zeer contrair aan de vigerende accountingprincipes in de wereld, waarbij asset mix veranderingen geen of zeer beperkte invloed hebben op vermogen (IASB heeft juist in een nieuwe versie het gebruik van een risicopremie in discontering als misleidend beoordeeld en tot bijna 0 gereduceerd).  

2. Ditzelfde effect verschaft niet alleen de mogelijkheid slechte prestaties legaal weg te poetsen, maar geeft tevens een prikkel tot risicoverhoging. In ieder ander systeem leidt risicoverhoging tot hogere kapitaaleisen bij hetzelfde kapitaal. In dit systeem wordt op unieke wijze de mogelijkheid geboden meer solvabiliteit (kapitaal) te creëren (en dus hogere dekking) door risico’s te verhogen. Hiermee is het voorstel tevens contrair aan solvabiliteitsregels à la Basel III en Solvency II.

Schokkend. Als de dekkingsgraad van een pensioenfonds daalt – zoals vorig jaar voor bijna alle fondsen het geval was – dan kan zo’n fonds dat met een simpele verandering van de beleggingen oplossen. Gewoon wat risicovoller beleggen, wat meer geld in aandelen, wat minder in obligaties. Wat offensieve derivaten kopen, de defensieve juist verkopen. Dan gaat direct het verwachte rendement omhoog, want meer risico is meer gemiddeld rendement.

En omdat de toekomstige verplichtingen (dus de vraag of er genoeg in kas zit om de jongeren straks een pensioen te kunnen uitkeren) met dat hogere rendement wordt verdisconteerd, gaat direct de dekkingsgraad omhoog. Een pervers systeem, want nergens wordt rekening gehouden met het feit dat er nu ook grotere tegenvallers mogelijk zijn. Alleen het verwachte (gemiddelde) rendement telt, niet de volatiliteit ervan.

Ondertussen is het akkoord al weer bijna twee weken openbaar. Maar van onze Tweede-Kamerleden heb ik nog maar bar weinig commentaar gehoord. Wat vinden zij van deze idiote prikkel om nog meer risico te nemen? Wat is hun mening over de buitengewoon curieuze manier waarom de vakbonden het pensioen van jong, werkend Nederland te grabbel gooit?

Politiek, spreek je eens uit! 

Meer?
Filmjes over het pensioenakkoord staan hier  (en nee, ik speel geen piano)

Gaat de ECB failliet? (deel 2)

Vorige week stelde ik op Z24.nl de vraag: 'Waar is de ECB zo bang voor'. Daarin deze passage:

"Zo was er de Britse euro-kritische denktank Open Europe, die vorige week suggereerde dat de ECB vooral bang is dat de Griekse obligaties die de bank op de eigen balans heeft staan, straks niets meer waard zijn. Dat zou de ECB vele tientallen miljarden kosten en aan de rand van de afgrond brengen. Het verzet vanuit Frankfurt tegen afstempelen van Griekse schuld is ingegeven door puur zelfbehoud.

Woensdag gaf ECB-bestuurder Lorenzo Bini Smaghi - een van de frontsoldaten in de strijd tegen een Griekse default - een speech waarin hij de kachel aan maakte met de theorie van Open Europe. Zonder de denktank bij naam te noemen omschreef hij de berekeningen als ‘rather simplistic’ De ECB-er wijst er onder andere fijntjes op dat de ECB altijd in staat is om “non-remunerated liabilities” uit te geven. In mensentaal: alleen de ECB mag bankbiljetten drukken. Ga dan maar eens failliet!"

Vandaag vond ik een reactie van Pieter Cleppe van Open Europe in mijn mailbox. Hij schrijft:

Geachte heer Bouman,

De discussie tussen Open Europe en de ECB gaat eigenlijk vooral over de vraag of de zogenaamde “revaluation account” inderdaad verliezen kan opnemen. We verduidelijken dit hier:  http://openeuropeblog.blogspot.com/2011/06/responding-to-ecbagain.html 

We erkennen in onze studie trouwens dat de ECB inderdaad gewoon geld kan printen, maar niet alleen zou dit illegaal zijn voor de ECB, die voor prijsstabiliteit dient te zorgen, maar zou het ook tot forse muntontwaarding en onzekerheid leiden. Altijd graag bereid om dit nader te bespreken.

Vriendelijke groeten,

PIETER CLEPPE
Head, Brussels office
Open Europe
113-115 rue du Trône
B-1050 Brussels

In het stuk waar naar Cleppe verwijst worden vier punten gemaakt:

1. De ECB zet de reserves tegen aankoopwaarde op de balans. De waardestijging (van bv goud en dollars) komt op een aparte herwaarderingsrekening. Volgens de ECB kun je die rekening ook zien als buffer. Volgens Open Europe niet, want:

"...it is not clear why, after being used for this purpose for over a decade, the ECB would switch to using it to account for broader credit and collateral risks. This also explains why we did not include it in our paper, since it is not defined as part of the capital base and was not created for the purpose now being suggested."

2. Om de herwaarderingreserve in te kunnen zetten, moet de ECB bezittingen verkopen. En dat is eng:

" .. in order to cover any losses which appear in the ECB’s profit and loss account (realised losses) the ECB would need to sell some of these assets. So, the ECB would essentially be deleveraging to help cover its losses, a process which we’d expect might startle financial markets."

3. Na een Griekse default, gaat de euro omlaag en zal de herwaarderingsreserve deels verdampen.

"This would ultimately cause a massive drop in the value of the euro, likely wiping out a part of the revaluation account."

Punt 3 is een misser, want een lagere euro maakt de dollars in kas juist meer waard. Open Europe zet dat onder het artikel recht.

4. Ook als de ECB uit de problemen kan komen door geld bij te drukken, dan zullen de kosten (via hogere inflatie) bij de Europese belastingbetaler terecht komen.

".. if the ECB did draw on future incomes it could undermine the future financial strength of the ECB. Ultimately, our point was that the immediate hit which the ECB would take under a Greek default could cause it to need to be recapitalise or ramp up its printing of money (above the point where it is non-inflationary) and these costs would be passed onto taxpayers."

Hieronder de tekst van mijn antwoord aan Cleppe:  

Geachte heer Cleppe,

Bedankt voor de link. Ik heb het stuk met plezier gelezen. Het zet me zeker aan het denken. Een korte reactie:

Die herwaarderingsreserve is natuurlijk wél deel van de reserves van de ECB. Ik zie in het stuk geen enkele reden waarom het dat niet zou zijn. Dat het om 'ongerealiseerde winst' zou gaan is evident. Maar ook de waarde van het kapitaal tegen aanschafprijs, is niet gerealiseerd. Dus er is in principe en in praktijk geen verschil.  

Raar ook is het om liquidatie van de reserve als een doodzonde te zien. Als je de reserve nooit te gelde mag maken - ook niet in een noodscenario -  dan heeft 'ie geen functie. Open Europe zegt eigenlijk dat er niet genoeg reddingsboten aan boord zijn, en als de ECB dan wijst op al die reddingsboten aan dek is de reactie: ‘Maar als je die te water laat, dan raken de passagiers helemaal in paniek!’

En waarom is een daling van de euro slecht voor de herwaarderingsreserve? De vreemde valuta op de ESCB-balans wordt juist meer waard. (ah, aan het eind wordt die fout hersteld)

Uiteraard komt de Griekse default uiteindelijk op het bordje van de Europese belastingbetaler. Schuld wordt altijd betaald, is het niet door de Grieken, dan door de Duitsers.  Dat de ECB daar op dit moment tussen zit is betreurenswaardig, maar het mechanisme blijft hetzelfde. Via bijdrukken van euro's (niet illegaal, ECB is onafhankelijk), via bijstorten van overheden, via winstinhouding door de nationale centrale banken, het kan op allerlei manieren. Maar of de Griekse schuld een tijdje op de balans van de ECB heeft gestaan, verandert m.i. weinig aan de uiteindelijk afrekening.

Vriendelijke groet,

Mathijs Bouman
www.mathijsbouman.nl

PS:
Deel 1 van "Gaat de ECB failliet?" staat hier.
De reactie van ECB-er Bini Smaghi op het eerdere rapport van Open Europe is hier te lezen
Een zeer doorwrochte analyse van dit onderwerp staat op weblog Money for Nothng.