Boumans Blog

Crisis en recessie maakt snel hervormen noodzakelijk

De kredietcrisis en de recessie hebben de verandering extra vaart gegeven. De allesbepalende trends in de wereldeconomie, die de afgelopen tien, twintig jaar zichtbaar werden, zijn erdoor versneld. De Aziatische eeuw breekt eerder aan, nu China en India bovenmatig profiteren van het herstel van de wereldhandel. De de-industrialisatie van West-Europa - ook zo'n ontwikkeling die al geruime tijd zichtbaar is - is door de crisis in een stroomversnelling beland. En de sanering van de overheidsuitgaven en de sociale zekerheid, die op termijn toch al nodig was vanwege de vergrijzing, begint volgend jaar al.

De Nederlandse economie is niet klaar om deze snelle veranderingen te absorberen. Nodig is een flexibel inzetbare beroepsbevolking, met werknemers die moeiteloos van bedrijf naar bedrijf en van sector naar sector bewegen, met mensen die zich (uit zichzelf) blijven scholen en ontwikkelen, en met bedrijven die het personeelsbestand snel durven uit te breiden. Alleen dan kan de economie zich op tijd aanpassen aan de veranderde omstandigheden.

Maar de vele regels en afspraken op de arbeidsmarkt maken dat onmogelijk. Ontslagbescherming, kostbare juridische procedures, algemeen geldende cao's, langdurige WW-uitkeringen, nutteloze re-integratietrajecten, de aanrechtsubsidie, alle instituties spannen samen om de arbeidsmarkt zo stijf en stram mogelijk te houden.

Lees de hele column hier, op fd.nl

Econoom waarschuwt: bloggers snappen er niets van!

Een prachtige tirade van Kartik Athreya, econoom van de Federal Reserve Bank of Richmond. In een open brief richt hij zich tot ‘alle consumenten van de economische blogoshere’. Geloof de bloggers niet, adviseert Athreya, die zichzelf omschrijft als een ‘werkbij bij de centrale bank’. Ze doen grote uitspraken over grote problemen, speculeren over oplossingen – alsof economie niet een problematische, onzekere wetenschap is. 

 

Er worden boeken vol geschreven door naïeve amateurs over de crisis, de recessie en wat we er aan moeten doen. En die boeken worden veel verkocht. Echte economen (zoals Athreya) weten dat die analyse van oorzaak en oplossingen eigenlijk nog moet beginnen. 

 

Waarom, vraag de Athreya, was er na de tsunamie in Azië of de aardbeving op Haïti geen algemene afwijzing van seismologie als mislukte wetenschap, en als ‘verantwoordelijke’ voor de ramp? En waarom sprongen er toen geen autodidacten op met hun eigen diagnose en adviezen? 

 

De reden is denkt de econoom dat terwijl iedereen begrijpt dat seismologie een ingewikkelde wetenschap is, waarover weinig zinnigs te zeggen is, zonder er eerst een PhD in te halen, macro-economie schijnbaar simpel is. Maar macro-economie is in feite niets anders dan een poging om de handelingen van miljoenen en miljoenen mensen te aggregeren. En dat is waarschijnlijk net zo complex als seismologie. 

 

Wat kunnen we er aan doen? Athreya schrijft: “A precondition for the market delivering this is a recognition by the general public that they are simply being had by the bulk of the economic blogging crowd. I hope to have alerted you to the giant disconnect that exists between the nuanced discussion that occurs between research economists and the noise (some of it from economists!) that one sees in the web or the op-ed pages of even the very best newspapers.”

Duitse loongolf gaat Europa niet redden

Er zijn economen die denken dat de Griekenland, Portugal en Spanje moeten worden geholpen door de eurolanden in het noorden. Vooral Duitsland zou bij kunnen springen, door de lonen en bestedingen te laten stijgen.

De Duitsers hebben zelfs de morele plicht om dat te doen, want ze dragen schuld aan de problemen in het zuiden, vindt de invloedrijke Harvard-econoom Dani Rodrik. Volgens hem doet Duitsland als rijke economie veel te weinig om de stabiliteit in het eurogebied te vergroten. 'Duitsland lift mee op de economieën van andere eurolanden', klaagde Rodrik onlangs. Hij krijgt bijval van veel andere economen. Loonmatiging heeft Duitsland een oneerlijk concurrentievoordeel gegeven, waardoor de handelsbalans van zuidelijke eurolanden diep in het rood is gedoken.

Het is een redenering met de botte logica van een boekhouder. Dat Portugezen te veel lenen, komt omdat Duitsland te veel spaart. Het Spaanse handelstekort wordt veroorzaakt door het Duitse overschot. En als de Griekse arbeider relatief duur is, dan is de Duitse arbeider te goedkoop.

De cijfers lijken Rodrik gelijk te geven. Tussen 1998 en 2008 daalden de loonkosten per eenheid product in Duitsland met ruim 6%. De Griekse loonkosten gingen in dezelfde periode met bijna 16% omhoog. Dat betekent een verslechtering van de concurrentiepositie van 22 punten. Logisch dat de Grieken nog geen pondje geitenkaas in het buitenland verkocht krijgen.

Lees de hele column hier op fd.nl

UPDATE: George Soros gaat in de tegenaanval. Duitste lonen moeten juist wel omhoog. Hij zegt:

"De Duitsers trekken hun buren in deflatie, die kan zorgen voor langdurige stagnatie. En dat leidt tot nationalisme, sociale onrust en xenofobie. De democratie staat op het spel. Waarom laat Duitsland de lonen niet stijgen? Dat zou de andere EU-landen helpen."

China eindigt bizar yuan-beleid (maar is veel te laat)

Na twee jaar absurd wisselkoersbeleid komt de Chinese centrale bank eindelijk bij zinnen. De yuan mag zijn voorzichtige, gecontroleerde opmars ten opzichte van de dollar weer oppakken. Het werd tijd.

 

Voordat de kredietcrisis in oktober 2008 in volle hevigheid uitbrak, was dat al een tijd het standaard beleid. De yuan werd steeds iets duurder ten opzichte van de dollar. Het ging erg langzaam, maar uiteindelijk zou die beweging van de wisselkoers de onevenwichtigheden in de wereldeconomie (China spaart en exporteert, de VS leent en importeert) kunnen verminderen.

 

Maar eind 2008 sloeg de paniek toen bij de Chinese beleidsmakers. De export van China viel terug. Men was bang voor werkloosheid in de industrie, en voor de sociale onrust die dat zou veroorzaken. Daarom besloot men de Chinese productie kunstmatig goedkoop te maken door dollars te kopen en de yuan-koers laag te houden.

 

Bizar effect was dat de Chinese centrale bank daartoe het Amerikaanse monetaire beleid moest na-apen. De Fed gooide alle monetaire remmen los, zette de geldpers op de snelste stand en verlaagde de rente. China moest min of meer volgen, terwijl al snel bleek dat de economie van China hard doorgroeide, en de banken eerder afgeremd dan aangemoedigd moesten worden om geld uit te lenen.

 

De gevolgen van het malle wisselkoersbeleid zijn: een overspannen huizenmarkt, veel te snelle kredietgroei, oplopende inflatie en een economie vol zeepbellen. Bovendien maakt de goedkope yuan de Chinese arbeiders kunstmatig arm, want import blijft duur. Het wisselkoersbeleid was in feite prijsdumping op kosten van de gewone Chinees.

 

Daar hadden ze veel eerder mee moeten stoppen. Vraag is hoe snel de appreciatie van de yuan nu mag zijn van de centrale bank. Gaat China de verloren twee jaar versneld inhalen? Dat zou logisch zijn, maar ik vrees dat de waardestijging weer tergend langzaam zal zijn.

 

Lees ook:

China speelt weer vals

Is China een zeepbel?

Westen kan zelf zorgen voor dure yuan

Laat de lobby beginnen: Axel Weber for president!

Het was een mooie munt, die euro van 1999. Op papier klopte het allemaal heel aardig. Daarbij kwam het geloof dat de euro de economische integratie en politieke samenwerking een nieuwe impuls zou geven, waardoor de logica achter de euro al sterker zou worden.

Hoe krijgen we de euro van 1999 terug? Dat zal lastig worden. Maar we kunnen wel iets doen. Eind volgend jaar treedt Trichet af als ECB-president. Een mogelijk opvolger is de oerconservatieve inflatiehavik Axel Weber. Deze Duitser moet niets hebben van de rare fratsen die Trichet uithaalt met de obligaties van eurolanden. Hij zou de ECB kunnen omvormen tot een soort Europese Bundesbank, waar schuldenlanden tevergeefs bij aankloppen en waar politici beleefd de deur wordt gewezen. Laat de lobby voor Weber beginnen!

Lees de hele column hier.

Zie ook:

Weber gaat de euro redden

Wie volgt Trichet op?

Niet alleen bezuinigen, ook hervormen!

Bezuinigen, bezuinigen, bezuinigen. Welk kabinet er ook uit de formatie komt, het motto staat al vast. Bijna alle partijen hebben beloofd om stevig te snijden in de uitgaven. 

 

Maar bezuinigen is niet genoeg om de Nederlandse economie weer in het juiste spoor te krijgen. Naast saneren zou het volgende kabinet ook moeten hervormen. Spaarzaamheid maakt de begroting houdbaar, maar alleen met een sterke, flexibele economie verdienen we het geld waarmee de schuld uiteindelijk is af te lossen. 

 

De moeilijke situatie waarin Spanje is terecht gekomen maakt het belang van structurele hervormingen glashelder. Het begrotingstekort en de staatsschuld van dat land zijn helemaal niet zo hoog. Uitgedrukt in procenten van het binnenlands product zijn de cijfers van bijvoorbeeld de VS en Groot-Brittannië slechter dan die van Spanje. Toch kost het de Amerikanen en Britten geen moeite hun staatsobligaties te slijten. Het groeipotentieel van de Angelsaksische landen geeft investeerders het vertrouwen dat ze hun geld uiteindelijk terug zullen zien. 

 

Spanje kan op dat gebied niet overtuigen. In een recent rapport over de Spaanse economie, stelt het Internationale Monetaire Fonds (IMF) in ongekend harde bewoordingen dat het land ingrijpend moet hervormen om het vertrouwen van de financiële markten te herwinnen. Vooral de arbeidsmarkt moet er aan geloven. “Er zijn radicale veranderingen nodig”, schrijft het IMF.

 

Belangrijkste advies: verminder de ontslagkosten van bedrijven. Maak het eenvoudiger en goedkoper om vaste arbeidscontracten te ontbinden. Werknemers kunnen dan snel tussen bedrijven en sectoren bewegen. De economie kan zich op tijd aanpassen aan veranderende omstandigheden, de productiviteit neemt toe. “Mis deze historische kans niet.”

 

Laat het IMF die laatste opmerking ook snel naar Den Haag faxen. Want in al hun ijver om de begroting op orde te krijgen dreigen de politici de hervormingsagenda uit het oog te verliezen. Net als in Spanje moet hier de ontslagbescherming op de helling. Volgens de laatste cijfers van de Oeso is het ontslagrecht voor werknemers met een vaste baan bijna nergens zo streng als in Nederland. Alleen Portugal scoort nog hoger. Zelfs in Spanje is het volgens de Oeso makkelijker om een vast contract te ontbinden.

 

Alleen VVD, D66 en GroenLinks maakten zich in hun verkiezingsprogramma hard voor versoepeling van het ontslagrecht. Die voorstellen leiden volgens het CPB tot neer mobiliteit en doorstroming op de arbeidsmarkt, ze zorgen voor meer kansen voor ouderen en minder langdurige werkloosheid.

 

En dan heeft het CPB het nog niet eens over de verbetering van het innovatieklimaat. Recent onderzoek van economen van de Vrije Universiteit en De Nederlandsche Bank laat zien dat minder ontslagbescherming er voor kan zorgen dat innovatieve sectoren groter en innovatiever worden. Ook Nederland heeft een historische kans op een flexibelere economie.

Bezuinigen als verjongingskuur voor de economie

Het lijkt alsof we moeten kiezen uit twee kwaden. Bezuinigen zet de economie op slot, maar niet bezuinigen ook. Europa lijkt te kiezen voor de eerste optie. In de meeste landen is inmiddels een ingrijpend bezuinigingsprogramma opgetuigd. Gaat de Europese economie door deze financiële zelfkastijding binnenkort op zwart? Dat zou wel eens mee kunnen vallen.

In april nodigde Ecofin, de vergadering van Europese ministers van Financiën, Harvard-econoom Alberto Alesina uit om een overzicht te geven van de wetenschappelijke stand van zaken. Alesina vat zijn recente onderzoek bondig samen: 'Leiden harde bezuinigingen altijd tot een recessie? Het antwoord op die vraag is een duidelijk nee.'

De econoom onderzocht alle bezuinigingsoperaties sinds 1980 in bijna alle Oeso-landen. Hij vond geen duidelijke relatie tussen bezuinigingen en recessies. In veel gevallen blijkt een bezuinigingsronde juist het startsein van een periode van relatief hoge economische groei.

Het werkt als een verjongingskuur voor de economie. Overbodige ambtenaren komen terecht in de productieve sector, burgers en bedrijven krijgen vertrouwen in de toekomst en buitenlands kapitaal stroomt het land in.

De hele column staat vandaag in Het Finacieele Dagblad. http://www.fd.nl/artikel/15718919/wij-klaar-keynes

Marcel van Dam tovert 29 miljard weg

Je moet het hem nageven: de oude vos is zijn polemische gave nog lang niet kwijt. Marcel van Dam slaagde er de afgelopen week in om 29 miljard euro te verstoppen achter een bedriegelijk simpele redenering.

In de Volkskrant en op Joop.nl schreef hij over een cruciale aanname van het Centraal Planbureau over toekomstige 'belastingverlagingen'. Zonder deze aanname zouden de volgende kabinetten helemaal niet hoeven te bezuinigen. Het bedrag van 29 miljard euro waar iedereen het over heeft, en die bijna alle partijen in hun programma's hebben verwerkt, is een hoax!

Als de economie de komende decennia groeit, zullen Nederlanders gemiddeld rijker worden. Een flink deel van hen zal daardoor in een hogere belastingschijf vallen. De inkomsten van de overheid nemen daardoor meer dan evenredig toe, want ons belastingstelsel is progressief (als je rijker wordt gaat een groter deel van je inkomen naar de belastingdienst).

In de sommen van het CPB veronderstelt dat de politiek die automatische belastingverhoging zal repareren. De belastingschijven worden aangepast aan de gestegen welvaart.

Daarmee gaat het CPB volgens Van Dam op de stoel van de politiek zitten. Zonder deze aanpassing zijn er helemaal geen bezuinigingen nodig, denkt hij. Er is dus helemaal geen houdbaarheidstekort. Als we de huidige tarieven rechtvaardig vinden, dan hoeft de politiek de door het CPB veronderstelde ‘belastingverlaging’ niet door te voeren.

“Als iedereen over twintig jaar veel meer koopkracht heeft, zijn die tarieven dan minder rechtvaardig geworden?” vraagt Van Dam retorisch?

Klinkt overtuigend, nietwaar? Maar nu de feiten. Dit is de veronderstelling van het CPB waar Van Dam over valt: “Constante arrangementen wordt hier opgevat als een constant gemiddeld belastingpercentage in verhouding tot het inkomen (inkomstenbelasting) en consumptie (btw)” (pag. 16 van dit rapport)

Het Planbureau doet niets anders dan het gemiddelde belastingtarief constant houden. Is dat een belastingverlaging? Alleen in de wereld van Van Dam.

Het CPB legt uit waarom ze niet gewoon uitgaan van de huidige belastingwet met de huidige (reële) tarieven:

“Strikte toepassing van deze wetsregel zou inhouden dat alle burgers, ook met de laagste inkomens, in de (verre) toekomst in de hoogste belastingschijf van 52% eindigen. Dit zou weliswaar in één klap alle houdbaarheidsproblemen oplossen, maar het biedt geen realistisch beeld van de toekomst. Daarom hanteren wij in deze studie – in navolging van soortgelijke studies door de Europese Commissie en de OESO – het concept van constante arrangementen.”

Als de tarieven alleen meebewegen met de inflatie, en niet met de welvaart, zit uiteindelijk iedereen in het toptarief (mits de economie blijft groeien, natuurlijk) We hebben dan een echte flat-tax, zij het met een idioot hoog tarief. De sterkste en zwakste schouders dragen dezelfde last. (Wil Van Dam dat echt?)

In Van Dams wereld gaat ieder jaar een groter deel van het nationaal inkomen naar de overheid. De collectieve sector neemt een steeds groter deel van de economie in beslag. Het gemiddelde en het marginale belastingtarief stijgen ieder jaar dat de economie groeit. De gevolgen voor het arbeidsaanbod, de lonen en  de werkgelegenheid zullen desastreus zijn.

Van Dam lost het begrotingsprobleem met een ongekende belastingverhoging. Zo kan ik ook 29 miljard wegwerken.

Schuilen bij Mark Rutte

Nederland is nog lang geen Griekenland, maar ook hier loopt de zaak snel uit de rails. Deze week moest het ministerie van Financiën opnieuw nieuwe tegenvallers bekendmaken. Het begrotingstekort komt dit jaar waarschijnlijk uit op 6,6 procent. Aan het eind van de komende kabinetsperiode moet de begroting weer in evenwicht zijn.

De opdracht voor het nieuwe kabinet is enorm.

Geen wonder dat steeds meer kiezers in de armen van de VVD rennen. Die partij belooft het meest en het snelst te bezuinigen. Onder het mom van: je moet op dit moment hard ingrijpen, kiest men voor Rutte. De manier waarop de VVD wil bezuinigen, blijft bij die intuïtieve keuze buiten beschouwing. Het schip zinkt, dus je hoort de passagiers niet klagen over de kwaliteit van de reddingsboot.

Lees hele column bij De Groene Amsterdammer