Boumans Blog

ANWB-ers snappen kilometerheffing bijna...

Goed geantwoord! 68 procent van de deelnemers aan het ANWB-enquete over rekeningrijden vindt belasting naar gebruik eerlijker en beter dan betalen naar bezit. De meerderheid begrijpt blijkbaar de economische wet dat afrekenen per kilometer de file verminderd. Net zo als betalen per brood lange rijen bij de bakker voorkomt (Lees hier meer over die bakker).

Maar helemaal snappen doet men het nog niet. Er is ook een meerderheid tegen een spitsheffing. Extra betalen in de spits is niet eerlijk, vindt men, omdat "veel automobilisten nu eenmaal naar hun werk moeten en het openbaar vervoer geen alternatief is."

Een misser, want een goed gekozen, variabele kilometerheffing kan er juist voor zorgen dat iedere automobilist op dezelfde tijd op z'n werk komt als nu, maar dan zonder in de file te staan.

Hoe dit kan? Mensen zullen hun vertrektijd aanpassen. In plaats van nagelbijten in de auto, drinken ze een kopje koffie aan de keukentafel en lezen ze rustig de krant. De Nobelprijswinnende econoom William Vickrey bewees dit een paar decennia geleden al.

Telegraaf zwamt over hypotheekrente-aftrek

Tien redenen gaf campagneleiding van De Telegraaf (een redactie kun je het langzamerhand niet meer noemen) vandaag om de hypotheekrente-aftrek ongemoeid te laten. Het was een rijtje met een lachwekkend laag niveau.

Ik loop de tien punten langs:

 

1. Draconische daling van de huizenprijzen.

Zie punt 6.

 

2. De koopwoning is een oudedagsvoorziening.

Als dat zo is, dan wil je dat mensen aflossen. Subsidie op hypotheekschuld is contraproductief

 

3. Hypotheekrenteaftrek stimuleert eigenwoningbezit en dat is goed voor de economie.

Het klopt dat consumptie stijgt met een toename van de waarde van het eigen huis. Maar of dat ‘goed’ is voor de economie is zeer de vraag. Het leidt er toe dat huiseigenaren niet-gerealiseerde (papieren) waardestijging gaan verzilveren bij de bank en vervolgens consumeren. Kortom: lenen wordt aangemoedigd, en op langere termijn wordt de financiële positie van huishoudens minder robuust. Voor de economie als geheel zorgt dat voor grotere conjunctuurbewegingen.

 

4. Afschaffing is catastrofaal voor de woningbouw.

Zou kunnen, als de aftrek te snel wordt afgeschaft. Maar is het met rentesubsidies aan het werk houden van bouwvakkers echt de beste bestemming van belastinggeld die de Telegraaf kan bedenken?

 

5. Europa gaat niet over het Nederlandse belastingstelsel.

Nee? Dus? En? Dan kunnen we dus zelf besluiten dat de renteaftrek omlaag moet.

 

6. Renteaftrek leidt niet tot duurdere woningen.

Zie punt 1. Volgens de Telegraaf leidt de hypotheekrenteaftrek niet tot hogere huizenprijs, maar het afschaffen ervan wel tot een lagere huizenprijs. Zouden ze zelf hun lijstje wel hebben nagelezen?

 

7. Starters op de woningmarkt zijn juist gebaat met aftrek.

Dit is een leugen. Starters verdienen vaak minder en kunnen dus ook tegen een relatief laag belastingpercentage aftrekken.

 

8. Tegenover de kosten van de aftrek staan net zoveel opbrengsten aan woonbelastingen.

Het zou inderdaad onlogisch zijn om overdrachtsbelasting en WOZ niet te verlagen als de hypotheekrenteaftrek wordt verlaagd.

 

9. Overheid bouwt onvoldoende woningen.

Wat heeft dit met hypotheekrenteaftrek te maken? Overigens: de overheid bouwt geen huizen, het zijn de bouwbedrijven die dat doen. En als de vraag blijkbaar groter is dan het aanbod, dan is vermindering van de subsidie op huizenbezit toch juist een goed idee?

 

10. De aftrek is de afgelopen jaren al drastisch ingeperkt.

Wel ingeperkt, niet drastisch. De hypotheekschuld was nog nooit zo hoog als in 2009 (zie griezelgrafiek 2), en ondanks de inperking waren de kosten van de aftrek nog nooit zo hoog als dit jaar. (zie griezelgrafek 3) 

De Dunning-Kruger-mens wil niet rekeningrijden

Mijn column in De Groene Amsterdammer gaat deze week over de plotselinge draai van het CDA om rekeningrijden af te blazen.

"Zo kijkt het CDA aan tegen onze representatieve democratie: de regering legt een plan voor aan de gekozen volksvertegenwoordiging, en die schuift de vraag door naar boze burgers. Wat vinden jullie ervan? Doen, of toch maar niet? Het leven van een Kamerlid was nog nooit zo eenvoudig.

Heeft de burger dan verstand van zaken? Dat is niet van belang voor het CDA. Draagvlak moet er zijn. We nemen geen impopulaire maatregelen meer. Maar aan wie dragen de christen-democraten eigenlijk de macht over? Wie is de boze burger die draagvlak moet verschaffen aan besluiten van de overheid? De kans is groot dat het de meest incompetente, zichzelf overschattende leek van het land is. Want de amateur die het hardste schreeuwt, heeft er vaak het minste verstand van.

Dat verschijnsel heeft een wetenschappelijke naam: het Dunning-Kruger-effect, vernoemd naar David Dunning en Justin Kruger, twee Amerikaanse onderzoekers die in 1999 een wetenschappelijk artikel over incompetentie publiceerden. Ze schreven: 'Slechte presteerders overschatten hun prestaties enorm, juist omdat ze vanwege hun incompetentie de vaardigheden missen om hun eigen tekortkomingen te onderkennen.' Sommige mensen zijn te dom om te weten dat ze dom zijn.

Als je er eenmaal over hebt gelezen, zie je het Dunning-Kruger-effect overal aan het werk. Zet de radio aan en luister een half uurtje naar de stem des volks op Stand.nl of BNR PepTalk. Bekijk de brievenpagina van een grote ochtendkrant. Lees de reacties op een willekeurige website. Overal duikt de Dunning-Kruger-mens op, die zwelgt in zijn eigen, ongeïnformeerde gelijk. In zijn universum is elke ongeprovoceerde woedeaanval een diepgaande analyse en telt iedere oprisping van maaggas als een weldoordachte mening."

Lees hier de hele column

VERKIEZINGEN 2010 Geld uitgeven is geen investeren

Na GroenLinks heeft nu ook de SP het concept verkiezingsprogramma gepresenteerd (hier en hier). Wat mij opvalt is dat er maar heel weinig geld wordt uitgegeven door de linkse partijen. Maar er wordt wel heel veel ‘geïnvesteerd’.

De SP wil ‘extra investeren in de zorg’. De partij gaat ‘investeren in 1.500 extra politieagenten’. En ook ‘investeren in beter onderwijs’. Er moet weer ‘fatsoenlijk openbaar vervoer komen’, dus gaat de SP ‘investeren in een fijn vertakt netwerk’.

 

GroenLinks heeft ook een investeringsagenda. Zo zijn er ‘forse investeringen in het onderwijs nodig’. Op de arbeidsmarkt moeten er ‘forse investeringen in om- en bijscholing’ komen. En een ‘Wet Investeren in Mensen’, die de WW en bijstand gaat vervangen. 

 

Klinkt goed, nietwaar. Wat is er nou verstandiger dan investeren? Jammer alleen dat het helemaal niet om investeringen gaat. De extra uitgaven van SP en GroenLinks bestaan voor het grootste deel uit salarissen voor ambtenaren, onderwijzers en zorgpersoneel. Die uitgaven komen ieder jaar terug. Het is overheidsconsumptie. 

 

Alleen in het hoofdstuk over groene energie, in het GroenLinks-programma gaat het goed. Geld steken in windmolens is wel een investering.

 

(En nou niet meteen heftig gaan discussiëren over de vraag of investeren in windenergie een goede geldbesteding is. Dat is niet mijn punt. Misschien is geld voor onderwijs wel beter besteed. Het gaat mij hier om eerlijk taalgebruik)  

 

Job Cohen kent zijn tekortkomingen

De nieuwe lijsttrekker van de PvdA weet waar de hiaten in zijn kennis zitten. En hij doet er wat aan! Volgens de Telegraaf laat Cohen "zich bijspijkeren door een ploeg economische zwaargewichten."

"Die bijspijkercursus bevestigde hij gisteren tijdens een partijbijeenkomst in Groningen. In de groep zitten hoogleraren en oud-bewindslieden, ook van buiten de PvdA. Wie in het team zit, houdt hij geheim."

Okay, dat is vragen om speculaties. Wie zitten er in dat team? Vast Rick van der Ploeg. Hij is topeconoom én oud-bewindspersoon. Wellicht ook die andere PvdA-econoom Sweder van Wijnbergen. (Dat waren mijn twee promotoren, maar dat terzijde).

Willem Vermeend (tegenwoordig professor), zou ook kunnen. En misschien wel Bas Jacobs (hoogleraar in Rotterdam, en oud-PvdA-er). Volgens Jacobs moet Nederland snel, drastische maatregelen nemen om de begroting richting evenwicht te brengen. Dat vertelde hij vrijdag, toen ik hem trof in een uitzending van RTL-Z over dat onderwerp (filmpje hier).

De urgentie van Jacobs hoor je in  elk geval terug in de woorden van Cohen. Volgens de Telegraaf vindt hij dat harde bezuinigingen nodig zijn:

"Hij schetste voor Nederland een economisch zeer donkere periode nu komende kabinetten 29 miljard euro moeten gaan bezuinigen. "De leuke dingen voor de mensen zullen met een lantaarntje te zoeken zijn", zei hij."

Dat klinkt al een stuk verstandiger dan de sussende woorden van fractieleider Mariëtte Hamer van even geleden. En ook dan die van Wouter Bos onlangs op zijn weblog.

Blijft een vraag over. Kunnen we Cohen al schrappen van het lijstje van lijsttrekkers zonder economie-opleiding?

Of moet hij dan echt nog even verder studeren?  Hier wat leestips..

Is Duitsland schuldig aan tekorten van de PIIGS?

Bizar. Plotseling is Duitsland schuldig aan alle ellende in de wereld. Volgens de Franse minister van financiën Christine Lagarde is het Duitse overschot op de handelsbalans een probleem voor de rest van Europa. Duitsland zou het moeten aanpakken, bijvoorbeeld door de belasting te verlagen, zodat Duitsers meer gaan consumeren.

 

Lagarde krijgt impliciete bijval uit onverwachte hoek. De Economist wijdde afgelopen week het omslagartikel aan de Duitse schraperigheid en de ernstige gevolgen daarvan voor de tekortlanden in Europa. Martin Wolf schreef deze week in een warrig commentaar in de Financial Times dat Duitsland door de Europese tekortlanden te dwingen hun concurrentiepositie te verbeteren en tekorten te verminderen, Europa in de deflatoire spiraal brengt.

 

De Huffington Post schreef: “Germany, the world's second greatest surplus country, continues to restrain demand at home, while subsidizing its high end export engines”, en plaatste Duitsland in hetzelfde kamp als wisselkoersmanipulator China. Alleen als Duitsland zelf meer gaat uitgeven is het zinnig om over de tekorten van Portugal, Italië, Ierland, Griekenland en Spanje (de PIIGS) te klagen.

 

De critici noemen Nederland niet, maar ook wij moeten ons aangesproken voelen. Nederland heeft ook een structureel overschot op de handelsbalans, dus ook wij zouden eigenlijk meer bordeauxwijn en Griekse olijfolie moeten kopen, voordat we andere landen verwijten op te grote voet te leven.

 

Gelukkig dan maar dat de kritiek op Duitsland (en Nederland) op een misverstand berust. Lagarde, Wolf en al die anderen hebben maar half opgelet tijdens het college internationale economie.

 

Wat ze goed hebben begrepen is dat tekorten op de handelsbalans en nationale spaartekorten altijd samengaan. Een land dat meer importeert dan het exporteert, verbruikt meer dan het produceert. Dat betekent dat zo’n land meer uitgeeft dan het verdient. Of te wel: er wordt per saldo geleend. De som van besparingen van burgers, bedrijven en overheid is negatief. Een nationaal spaartekort en een handelsbalanstekort zijn eigenlijk hetzelfde.

 

Dus het klopt dat als de Grieken en Fransen op minder grote voet gaan leven, de handelstekorten minder worden. En dat kan alleen als Duitsland minder exporteert.

 

Maar het is dwaas om via boekhoudkundige noodzakelijkheden conclusies te trekken over schuld en onschuld. Natuurlijk hoort bij lagere spaartekorten in het zuiden van Europa, lagere handelsbalansoverschotten in het noorden, maar daar hoeven de Duitsers hun belastingen echt niet voor te verlagen en hun begrotingstekort echt niet voor op te blazen.

 

Het kan zoveel simpeler: het tekortland pakt het begrotingstekort aan, door bezuinigingen en/of belastingverhoging. De bestedingen nemen af, dus ook de import (prima, het land leefde immers op te grote voet). De export van Duitsland zal dalen, het handelsoverschot verminderd en per definitie het spaaroverschot ook.

 

De oplossing moet beginnen bij de bron van het probleem. Dat is de bestedingsdrift in Zuid-Europa, niet de spaarzin van het noorden.

 

Lagarde gedraagt zich als een shopaholic met enorme betalingsachterstanden, die haar spaarzame tante de schuld geeft van de financiële problemen. Als de tante niet zoveel zou sparen, kon zij niet zoveel lenen.

 

Gisteren zei ik er bij RTL-Z dit over: (filmpje)

VIDEO: Aan tafel bij DWDD over gebrek aan economen in politiek

Maandag maakte ik een overzichtje van de opleidingen van de lijstrekkers:

Heel veel juristen en geen enkele econoom. Da's voor het eerst sinds WOII. Nogal bizar gezien de economische problemen van dit moment. De komende verkiezingen gaan als het goed is over economie, economie en economie.

Gisteren wilde Matthijs van Nieuwkerk er het fijne over weten. Professor Heertje was het helemaal niet met me eens (wat ik altijd als een goed teken beschouw).

Verder maakte ik me voor de uitzending geloof ik volstrekt belachelijk door niet te weten wie Nick en Simon waren. Heb ze wel vriendelijk de hand geschud. Aardige Jongens en ze zongen mooi. Janje Smit herkende ik wel.

VERKIEZINGEN 2010: Voor het eerst geen econoom onder de lijsttrekkers

Met het aftreden van Wouter Bos als partijleider van de PvdA verdwijnt de laatste econoom uit het gezelschap van fractieleiders van de huidige Tweede-Kamerpartijen. Net nu de economische crisis en de noodzakelijke bezuinigen de hoofdthema’s zouden moeten zijn, gaan we de verkiezingen in zonder lijsttrekkers met een degelijke economische achtergrondkennis. Lekker is dat.

 

Jan Peter Balkenende (CDA):  Rechten en geschiedenis

Job Cohen (PvdA):  Rechten

André Rouvoet (CU): Rechten

Marianne Thieme (PvdD): Rechten

Kees van der Staaij (SGP): Rechten

Geert Wilders (PVV):  Rechten (deelcertificaten)

Femke Halsema (GL): Rechtsociologie

Mark Rutte (VVD): Geschiedenis

Alexander Pechtold (D66):  Kunstgeschiedenis

Emile Roemer (SP):  Pedagogische academie

 

De politieke elite van Nederland bestaat nu voor meer dan de helft uit juristen. Jan Peter Balkenende en nieuwkomer Job Cohen zijn zelfs meester-doctor, na hun rechtenstudie promoveerden zij ook nog. André Rouvoet, Marianne Thieme en de beoogde SGP-lijsttrekker Kees van der Staaij hielden het bij afstuderen en mogen mr. voor hun naam zetten. Geert Wilders mag dat niet, want hij haalde tijdens zijn rechtenstudie aan de Open Universiteit alleen deelcertificaten.

 

Femke Halsema studeerde sociale wetenschappen, maar kroop tijdens de studie wel zo dicht mogelijk tegen de juristen aan. Ze studeerde af in rechtsociologie en criminologie. Mark Rutte deed geschiedenis, Alexander Pechtold kunstgeschiedenis. De nieuwe SP-voorman Emile Roemer deed de pabo.

 

Deze line-up zonder economen is een unicum. Als we de bedrijfskundige Wim Kok tot de economen rekenen, is het voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog dat Nederland de verkiezingen ingaat zonder een partij met een economisch geschoolde lijsttrekker. (Misschien zelfs nog langer, ik heb de vooroorlogse verkiezingen niet bekeken.)

 

Tijdens de verkiezingen van 1946 en 1948 hadden we de economen Willem Drees en Piet Lieftinck. In 1952 deed Drees weer mee. In 1957 en 1963 voegde econoom en latere DNB-president Jelle Zijlstra zich als lijsttrekker van de ARP bij Drees.

 

Tussen 1966 en 1982 is de econoom Joop den Uyl lijsttrekker voor de PvdA. En van 1982 tot 1994 leidt econoom Ruud Lubbers het CDA. Bedrijfskundige Wim Kok is de PvdA-leider tussen 1986 en 2002, als hij wordt opgevolgd door econoom (en jurist) Wouter Bos. Econoom Gerrit Zalm leidt de VVD tijdens de verkiezingen van 2003.

FD: 'Credit default swaps zijn juist wel goed!'

Zat ik er toch helemaal naast met mijn commentaar van vanmorgen over een verbod op de 'naked cds'. Naaktlopers op de financiële markt moeten helemaal niet worden aangepakt. De naakte cds is geen probleem maar een godsgeschenk.

 

Zo denken althans de redacteuren van het Financieele Dagblad er over. In de krant van vandaag nemen zij het op verschillende plaatsen op voor de geplaagde kredietspeculanten. 

 

Ik zet de argumenten van de verdediging op een rij:

 

In het commentaar op p.7

1.  Het echte probleem is de Griekse begroting,

2. Verbod op naakte cds hindert de kapitaalmarkt en maakt financiering duurder.

In het artikel op p. 17

3. De cds-markt beïnvloed de obligatiemarkt nauwelijks,

 

4. JP Morgan en Deutsche Bank zeggen zelf dat ze helemaal niet speculeren met cds

 

5. De prijsstijging Griekse cds kwam door banken met Griekse obligaties die bescherming kochten.

 

6. Naakte cds is vaak nuttig omdat bijvoorbeeld een Britse bank met aandelen in een Griekse bank het risico van die belegging kan beperken door cds op Griekse staatsobligaties te kopen.

Okay, ik loop de argumenten even door:

1. Natuurlijk is het echte probleem de Griekse begroting. Beweert iemand dan anders? Maar speculanten kunnen problemen uit laten groeien tot een crisis.

 

2. en 3. Wat is het? Hebben credit default swaps nou wel of niet invloed op de kapitaalmarkt? Het FD kan niet allebei beweren.

 

4. Dat is een goeie: de speculanten zeggen dat ze niet speculeren. En de vos zegt dat hij helemaal geen trek heeft in kip.

 

5. Aha, als de kopers van cds wel Griekse obligaties bezaten, en dus het onderliggende risico liepen, was er helemaal geen sprake van naakt speculeren met cds! Dat is mooi. Dan maakt een verbod dus ook niets uit.

 

6. O, nee, er waren blijkbaar toch ook banken die een cds kochten zonder de obligatie te bezitten. Maar zij deden dat om risico’s op de aandelenmarkt af te dekken. Vreemde manier om dat risico afdekken, trouwens. Soms bewegen obligaties en aandelen juist in tegengestelde richting. Waarom koopt zo’n Britse bank met aandelen in een Griekse bank geen put opties op de aandelen zelf?  Zou er misschien toch sprake zijn van speculatie…? 

 

FD laat de oren vandaag te veel hangen naar de banken en speculanten. Na de kredietcrisis moeten we de financiele markten met veel meer wantrouwen tegemoet treden. Tot nu toe is er van strengere regels, betere inrichting van het toezicht en indammen van de uitwassen nog maar bijster weinig terecht gekomen. Dat komt onder meer omdat ieder idee direct door de sector onder het gras wordt gelobbyd. De pers moet daar veel kritischer over berichten.

 

Precies een jaar geleden maakte ik (samen met de voormalig chef economie van NRC Marc Houben en de prijswinnende graphicsmaker Frederik Ruys) een ‘inzichtkaart’ over de kredietcrisis. (Je kunt de online versie hier bekijken). Op de laatste pagina somde ik vijf thema’s op waar beleidsmakers zich op zouden moeten richten. Die vijf, waaronder regulering van kredietderivaten, staan nog steeds overeind, want er is in de afgelopen twaalf maanden feitelijk geen voortgang geboekt. Droevig, maar waar.

Eerste beschietingen handelsoorlog VS en EU begonnen

Het was een van de grote meevallers van deze crisis: het uitblijven van grootschalige protectionistische maatregelen. In de jaren dertig van de vorige eeuw werd de wereldeconomie vakkundig de nek omgedraaid met idiote handelswetten. De Amerikanen verhoogden toen de invoertarieven voor ruim twintigduizend buitenlandse producten tot historische hoogte, handelspartners sloegen terug met soortgelijke maatregelen en de wereldhandel viel terug tot ongeveer een derde van het niveau van voor de depressie.

 

Die les leek geleerd. Toen in 2008 de kredietcrisis uitbrak vreesden veel economen dat landen zouden proberen hun ellende te exporteren door de grenzen dicht te gooien. Maar dat viel reuze mee. Politici wisten binnenlandse lobbygroepen te weerstaan en leken te begrijpen dat vrijhandel juist de oplossing voor de economische problemen is, niet het probleem. (In september 2009 bekeek ik de protectiemaatregelen die genomen waren, het artikel staat hier).

 

Daarom is het buitengewoon jammer dat het nu toch mis dreigt te gaan. Er is ruzie over de aanbesteding het Amerikaanse ministerie van defensie voor de aanschaf van nieuwe tankvliegtuigen (waarmee straaljagers worden bijgetankt in de lucht).

 

De opdracht was eerder vergeven aan een samenwerkingsverband dan Northrop en het Europese EADS. Maar na protesten van Boeing en veel gelobby bij de Amerikaanse politiek wordt de aanbesteding overgedaan, met nieuwe regels.

 

Die nieuwe aanbesteding is dermate op het lijf geschreven van Boeing, dat EADS al bij voorbaat de handdoek in de ring gooit. Hun A330-tankvliegtuig zou geen schijn van kans meer hebben. De order ter waarde van 50 miljard dollar (36 mld euro) gaat aan hun neus voorbij.

 

EADS schrijft in het persbericht:

"As a team, our serious concerns were expressed to the Department of Defense and the U.S. Air Force that the acquisition methodology outlined in the request for proposal (RFP) would heavily weigh the competition in favor of the smaller, less capable Boeing tanker."

 

Franse, Duitse en Britse politici zijn woest. Waarschijnlijk terecht. Ze dreigen met tegenmaatregelen. Het kan het startschot zijn van een echte handelsoorlog. Rampzalig.